Dzięki uprzejmości Archiwum Narodowego w Krakowie, na naszej stronie internetowej prezentowane będą materiały związane z historią Podgórza oraz jego mieszkańców.

Autorką wszystkich artykułów jest Pani dr Kamila Follprecht.

Serdecznie dziękujemy  Pani Dyrektor - dr Barbarze Berskiej  oraz Pani dr  Kamili Follprecht za zaangażowanie w projekt i bezpłatne udostępnienie archiwaliów.

=====================================================================

dr Kamila Follprecht (Archiwum Narodowe w Krakowie)

Obywatele miasta Podgórza

            W Podgórzu, tak jak we wszystkich miastach Królestwa Galicji i Lodomerii, niektórzy mieszczanie posiadali prawo obywatelstwa miasta, które było dziedziczne i do połowy XIX w. nadal obowiązywały, nie zmienione przez władze austriackie, zasady jego nabywania ustalone w szlacheckiej Rzeczypospolitej. Prawo obywatelstwa miasta było jednak pojęciem nieprecyzyjnym, a władze miejskie nadawały je sporadycznie i jedynie najbogatszym przybyszom, czyli właścicielom nieruchomości oraz majstrom cechowym. Przywileje wynikające z bycia obywatelem miasta to głównie możliwość bezpłatnego lub zniżkowego korzystania z przedsiębiorstw miejskich, dzierżawienia majątków miejskich oraz czynne i bierne prawo wyborcze.Do lat sześćdziesiątych XIX w. decyzje o przyznaniu prawa obywatelstwa miejskiego podejmował Magistrat miasta Podgórza, który miał prawo pobrać za to opłatę lub od niej odstąpić. Od 1847 r. magistraty miały obowiązek prowadzić na bieżąco spis mieszczan, którzy posiadają prawo obywatelstwa miasta. Według ustawy z 1849 r. za obywateli miasta uznawano osoby płacące w gminie podatki bezpośrednie od nieruchomości lub działalności przemysłowej oraz osoby uznane za obywateli przez władze miasta. Urzędnicy podgórskiego Magistratu sporządzili wówczas „Spis obywateli miasta Podgórza”, uzupełniony wstecz od 1828 r. i prowadzony potem na bieżąco. Na jego podstawie możemy stwierdzić, że do 1867 r. prawo obywatelstwa miasta Podgórza w oparciu o dawne zasady uzyskało 108 osób. Niektórym z nich w późniejszych czasach prawo to nadano powtórnie, na podstawie zmienionych przepisów. Bowiem na podstawie zapisów ustawy gminnej z 1866 r. stwierdzającej, że „obywatelami miejskimi są ci, którym Gmina miasta prawo obywatelstwa nadała”, gminy miały prawo przyznania obywatelstwa miejskiego. Decyzje w tej sprawie podejmowała Rada Gminna (od 1889 r. Rada Miejska) Podgórza. Z zapisów w księgach uchwał Rady oraz w „Książce Obywateli Miasta Podgórza” powstałej dopiero w 1875 r. wiemy, że obywatelstwo miejskie miasta Podgórza w latach 1870-1909 uzyskały 34 osoby. W 1870 r. - Wincenty Wayda, Jakub Schornstein; w 1875 r. Franciszek Grzybczyk. W 1876 r. decyzją Komisji powołanej do uregulowania kwestii obywatelstwa miejskiego przyznano czy raczej potwierdzono obywatelstwo miejskie „przynależnym od dawna do gminy tutejszej”: Florianowi Nowackiemu, Franciszkowi Rehmanowi, Emilowi Serkowskiemu, Janowi Wilatowskiemu, Szymonowi Schlesingerowi, Kazimierzowi Oraciewiczowi, Franciszkowi Ripperowi, Ignacemu Droździkowskiemu, Janowi Böhmowi, Gustawowi Baruchowi, Janowi Funtschowi, Piotrowi Orczykowskiemu i Feliksowi Świątkowi. W 1876 r. obywatelstwo miasta uzyskali także Mikołaj Domnik, Jan Hołyński, Władysław Markwiczyński, Mojżesz Stahl, Józef Grzybczyk, Jan Berger, Antoni Kruczkowski, Piotr Siekierzyński i Antoni Schneider; w 1877 r. Marceli Cieślicki, Józef Harnisch i Antoni Wagner; w 1880 r. Emil Jordens i Franciszek Maryewski; w 1885 r. Karol Neumann oraz jako ostatni w 1909 r. Karol Górski. Interesujący jest fakt, iż dwie osoby w 1876 r. zrzekły się przyznanego obywatelstwa miasta Podgórza z powodu wyznaczonej opłaty 20 złr za jego nadanie – widocznie była to suma zbyt wysoka w porównaniu do prestiżu z tym tytułem związanego.

Ilustracje:

1. Fragment „Spisu obywateli miasta Podgórza” zawierający wpisy z lat 1844-1849 m.in. Józefa Zolla (Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta miasta Podgórza, sygn. P 38)



2. Wpisy w „Książce Obywateli Miasta Podgórza” z uchwałą Rady Gminnej z 7 czerwca 1876 r. potwierdzającą obywatelstwo miasta Podgórza, nadane wcześniej przez Magistrat miasta Florianowi Nowackiemu (1 grudnia 1866 r.) i Franciszkowi Rehmannowi (3 marca 1830 r.) (Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta miasta Podgórza, sygn. P 33, s. 37)



3. Wpis w księdze uchwał Rady Gminnej Podgórza z 14 czerwca 1880 r. dotyczący nadania Franciszkowi Maryewskiemu  obywatelstwa miasta Podgórza (Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta miasta Podgórza, sygn. P 6, s. 370)

Ciekawostki

Obywatele honorowi miasta Podgórza

Obywatele miasta Podgórza

Przynależni do Podgórza

Katolicki Cech Zbiorowy w Krakowie na Podgórzu